رويدادها
28 سال پيش در چنين روزهايي ملت دوست و همسايه ما ايران با انقلابي بزرگ كه بي ترديد يكي از عظيم ترين حوادث قرن بيستم محسوب مي گردد. نظام استبدادي شاهنشاهي را در ايران سرنگون كردند.
رهبري اين انقلاب تاريخ ساز را حضرت امام خميني بر عهده داشت. مردي بزرگ با پشتوانه اي عظيم از علم، تقوا، شجاعت و بينش عميق سياسي و اجتماعي.
انقلاب اسلامي ايران در تاريخ 28 ساله خود دوران پر نشيب و فرازي را پشت سر گذاشت كه با حضور حماسي مردم و درايت و حكمت رهبري موفق گرديد تمامي اين آزمون ها را با موفقيت پشت سر گذارد.
مطلب ذيل نگاهي دارد اجمالي به دستاوردهاي 26 ساله انقلاب:
بيست و شش سال پيش، مردم ايران با انقلابي بزرگ كه بي ترديد يكي از حوادث مهم قرن گذشته محسوب مي گردد و تحت رهبري داهيانه امام خميني، نظام سلطنتي 2500 ساله را در ايران واژگون كرده و با تشكيل حكومت جمهوري اسلامي، با تكيه بر مباني ديني و اسلامي، مردم سالاري و جمهوريت را به عنوان نظام حكومتي خود انتخاب نمودند. پديده «مردم سالاري ديني» به عنوان فرايندي نوين در شيوه اداره جامعه ارمغان اين انقلاب پرشكوه است.
اكنون كه بيست و شش سال از پيروزي انقلاب اسلامي و تأسيس نظام جمهوري اسلامي ايران مي گذرد بد نيست نگاهي هر چند به اجمال به اين دوران افكنده و دستاوردهاي اين تحول بزرگ اجتماعي ايران معاصر را مرور نماييم.
هر پديده اجتماعي به ويژه انقلاب ها كه به تحولات ساختاري در جوامع منجر مي شوند تأثيرات خود را در ابعاد مختلف به نمايش مي گذارند. اگر ابعاد مختلف سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را به عنوان مباني ساختاري يك جامعه درنظر بگيريم مي توان به اختصار تأثيرات انقلاب اسلامي ايران را بر هر يك از اين عوامل به عنوان دستاوردهاي اين تحول عظيم اجتماعي به شرح ذيل برشمرد:
قبل از پيروزي انقلاب اسلامي ايران و در جهان دو قطبي دهه آخر قرن بيستم، ايران به عنوان متحد اصلي آمريكا و غرب در منطقه محسوب مي گرديد. وابستگي نظام شاهنشاهي پهلوي به قدرتهاي استعماري غرب و به ويژه آمريكا در دهه هاي پاياني عمر اين نظام به حدي بود كه دخالت آمريكائيان در جزئي ترين ابعاد زندگي اجتماعي ملت ايران آشكار و هويدا بود. كاپيتولاسيون و نگاه متفرعن آمريكائيها به ايران و ايراني، مرزي روشن بين مردم ايران و خارجيان و آمريكائيان ساكن اين كشور ترسيم كرده بود. اين وابستگي به غرب و آمريكا در سياست خارجي به حدي نمود داشت كه در قضيه اي با اهميت و حساسيت فلسطين، نظام شاهنشاهي ايران در آن زمان تنها كشور مسلماني بود كه علناً حامي و طرفدار اسرائيل محسوب مي گرديد و بهترين مناسبات را با اين كشور داشت. در عرصه سياست داخلي نيز استبداد و خودكامگي نظام سلطنتي، عرصه را بر آزاديخواهان و حق طلبان تنگ كرده بود و آنچه در مقدرات ملت ايران كمترين اثر بخشي را داشت رأي و خواسته مردم بود.
انقلاب اسلامي ايران عرصه سياسي جامعه ايراني را دچار تحولي عميق و ماندگار كرد. در داخل به فرموده بنيانگذار جمهوري اسلامي و رهبر فقيد انقلاب «ميزان راي مردم» شد و حضور چشمگير آحاد ملت در تمامي صحنه هاي اجتماعي مردمي ترين نظام سياسي دهه پاياني قرن بيستم را تشكيل داد. هنوز چند صباحي از پيروزي انقلاب اسلامي نگذشته بود كه تعيين نوع نظام سياسي به رأي مردم گذارده شد و با انتخاب نظام جمهوري اسلامي، از آن پس تمامي اركان حكومت به نحوي متأثر از خواسته و رأي مردم گرديد. برگزاري انتخابات و همه پرسي هاي متعدد، شكل گيري ارگان ها و نهادهاي برخاسته از رأي و خواسته مردم و ايجاد شوراهاي شهر و روستا از مصاديق اين مردم سالاري نظام جمهوري اسلامي ايران محسوب مي گردد.
در عرصه سياست خارجي نيز جمهوري اسلامي ايران با طرح شعار بنيادي خود «نه شرقي، نه غربي، جمهوري اسلامي» استقلال را به عنوان محور اصلي سياست خود اعلام نمود. در بحبوحه نظام دو قطبي دهه آخر قرن بيستم، جمهوري اسلامي ايران عدم وابستگي به دو اردوگاه شرق و غرب را سرلوحه رفتار سياسي خود قرار داده و در راه نيل به اهداف متعالي خود متحمل هزينه هاي سنگيني نيز شد. جنگ تحميلي عراق بر عليه ايران اوج دسيسه و تلاش قدرت هاي بزرگ جهاني براي ايستادن در برابر امواج انقلاب اسلامي ايران بود. جنگي كه به صحنه آفرينش عظيم ترين و ماندگارترين حماسه هاي تاريخ ايران مبدل گرديد و ايثار، فداكاري، از خودگذشتگي و ايمان ملت بزرگ ايران هشت سال جنگ طاقت فرسا با تمامي اردوگاه استكبار جهاني را با موفقيت و پيروزي همراه ساخت.
در يك جمله مي توان دستاورد انقلاب اسلامي در عرصه سياسي را استقلال در سياست خارجي و آزادي و مردم سالاري در سياست داخلي قلمداد نمود.
ايران در طي بيست و شش سالي كه از انقلاب اسلامي مي گذرد از كشوري با بالاترين سطح وابستگي اقتصادي به كشوري پويا، قدرتمند و خودكفا از نظر اقتصادي تبديل شده است. نظام شاهنشاهي ايران علي رغم برخورداري از درآمدهاي كلان نفتي به سبب فساد ريشه دار اركان حكومت، از نظر عدالت اجتماعي در وضعيتي بسيار نامتعادل و سرشار از تبعيض قرار داشت. اختلاف سطح زندگي مردمان شهر و روستا در زمان حكومت پهلوي نظامي طبقاتي ايجاد كرده بود و در شهرها نيز به جز اقليت وابستگان به اركان قدرت، عامه مردم در شرايطي دشوار به سر مي بردند. بسياري از نقاط كشور از نعمت آب، برق و گاز محروم بود و فن آوري هاي جديد جز در برخي شهرهاي بزرگ، در ساير نقاط كشور بهره مندان اندكي داشت.
وابستگي به خارج در عرصه هاي مختلف اقتصادي، نظام معيشتي شكننده و متكي به بيگانه اي را به وجود آورده بود به نحوي كه اگر يك روز واردات گندم به كشور قطع مي گرديد اختلالي اساسي در حيات جامعه پديد مي آمد.
يكي از آرمانهاي انقلاب اسلامي ايران عدالت اجتماعي، مبارزه با فساد اقتصادي و استقلال و خودكفايي كشور در عرصه اقتصاد بود. پس از پيروزي انقلاب شكوهمند، تحولي اساسي در مناسبات و ساختار جامعه پديد آمد و مستضعفان و محرومان، با فراهم شدن زمينه حضور در ابعاد مختلف اجتماع مراحل ترقي و پيشرفت را يكي پس از ديگري پيمودند (تغيير بنيادي هرم اجتماع و امكان حضور اقشار مستضعف جامعه در عرصه هاي مختلف اجتماع از دستاوردهاي بزرگ انقلاب اسلامي ايران مي باشد).
امروزه جمهوري اسلامي ايران به يمن تلاش مردم و درايت مسئولين و زمامداران خود، به قطبي مهم از نظر اقتصادي در منطقه تبديل شده است. آمار اختصاري ذيل گوياي اين مساله مي باشد:
توليد ناخالص داخلي ايارن در سال 1998، 187 ميليارد و 422 ميليون دلار و در سال 1999، 238 ميليارد و 554 ميليون دلار بوده است. اين رقم براي ارمنستان در سال 1998، يك ميليارد و 885 ميليون دلار و در سال 1999، يك ميليارد و 859 ميليون دلار بوده است.
در ايران در سال 2002 جمعاً 676،330 دستگاه خودرو سواري، 1643 دستگاه اتوبوس، 964،807 دستگاه تلويزيون رنگي، 000،827،76 متر مربع كاشي و سراميك، 353،852 تن روغن نباتي، 13 ميليارد و 359 ميليون نخ سيگار، يك ميليون و 113 هزار تن قند و شكر، 43 ميليون متر مربع موكت، 52 ميليون متر مربع فرش ماشيني و بيش از 18 ميليون كيلو كنسرو ماهي توليد شده است. اين آمار نمونه كوچكي از توليدات كالاهاي صنعتي ايران محسوب مي گردد.
دستاوردهاي فرهنگي
اصلي ترين آرمان انقلاب اسلامي ايران بازيابي هويت فرهنگي ايران اسلامي بود. در دوران حكومت شاهنشاهي به سبب سياست هاي وابسته حكام وقت و در راستاي هويت زدايي فرهنگي از ملت ايران عرصه هاي فرهنگي جامعه از ميراث اصيل فرهنگ بومي و ديني خالي شده و ابتذال، تقليد، غرب گرايي محظ و مخالفت با مباني فرهنگ ملي و مذهبي فضاي فرهنگ و هنر كشور را تسخير كرده بود.
رهبران انقلاب اسلامي از متن فرهنگ اصيل ديني و ايراني برخاسته بودند و با درك ضرورت هاي عصر و لزوم بازيابي شخصيت و هويت فرهنگي ايران و ايرانيان، رسالت اصلي خود را احياء فرهنگ اصيل ملت ايران قلمداد مي نمودند.
مردم و روشنفكران و اهل ادب و فرهنگ نيز كه با تمام وجود خود بنيانهاي فرهنگي جامعه را در معرض نابودي مي ديدند به نداي رهبر بزرگ انقلاب پاسخ داده و در اين نهضت پرشكوه شركت جستند.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي تحولي عظيم در تمامي جوانب فرهنگي جامعه پديد آمد. آزادي فضاي سياسي جامعه و فراهم آمدن امكانات فعاليت هنري و فرهنگي، شور و نشاطي در اهل قلم و ادب كشور پديد آورد. حاصل اين فضاي زنده و شاداب در تئاتر، موسيقي، سينما، حوزه نشر كتاب، مطبوعات و ديگر عرصه هاي فرهنگي و هنري متجلي شد. آمار اختصاري ذيل گوياي اين مهم است:
بر اساس آمار رسمي در سال 1977 (آخرين سال حكومت پهلوي) جمعاً 1489 عنوان كتاب منتشر گرديد و تيراژ هر كدام از كتاب ها بين 1000 تا 5000 نسخه در نوسان بوده است.
در سال 1986 (هفت سال بعد از انقلاب اسلامي) 3812 عنوان كتاب با تيراژ كلي 000،112،28 منتشر گرديده است.
اين آمار در سال 2002 به 31660 عنوان كتاب با مجموع تيراژ 000،674،162 جلد رسيده است.
در سال 1977 كلاً 772 عنوان نشريه اعم از روزنامه، هفته نامه، ماهنامه، فصلنامه و سالنامه در كشور منتشر شده است. از تيراژ اين مطبوعات آمار دقيقي در دست نيست.
در سال 2000 در ايران 1207 نشريه، در سال 2001، 1275 عنوان و در سال 2002 جمعاً 1350 عنوان نشريه در ايران منتشر شده است.
تيراژ مطبوعات در سال 1989، 5/176 ميليون نسخه و در سال 1998 به 857 ميلون نسخه رسيده است.
در حوزه فيلم و سينما بر اساس آمار موجود در سال 1969 در ايران 63 فيلم توليد شده است در حالي كه اين آمار در سال 1998 به 6590 فيلم رسيده است.
در سال 1969 جمعاً چهار شب شعر رسمي در سطح كشور برگزار گرديده است ولي در سال 1998، تعداد 400 شب شعر در سراسر كشور ايران برپا شده است.
در سال 1998 تعداد168707/6 نفر از موزه ها و 4887000 نفر از بناهاي تاريخي ايران ديدن كرده اند. بر اساس آمارهاي موجود در سال 1968، تعداد بازديدكنندگان از موزه ها 388576 نفر بوده است.
دستاوردهاي اجتماعي
جامعه ايران قبل از انقلاب اسلامي به دليل هجوم بي امان امواج فرهنگ و آداب غربي در آستانه مسخ هويت و از هم پاشيدگي بنيان هاي خود بود. مناسبات اجتماعي با تأثير از تبليغات بيگانگان با سنت هاي اصيل ملي و اسلامي مردم ايران فاصله بسياري پيدا كرده بود.
فقر در بين اقشار وسيعي از جامعه از يكسو و ثروت هاي باد آورده و بيكران وابستگان به دربار و نظام شاهي از سوي ديگر جامعه اي به شدت طبقاتي را شكل داده بود. بيسوادي نرخ بالايي از جمعيت ايران را درگرفته بود. فاصله استانداردهاي زندگي در شهر و روستا به حدي بود كه مهاجرت روستائيان به شهرها و ايجاد جوامع حومه نشين كه با خود انواع و اقسام ناهنجاريها را به ارمغان مي آورد، پديده اي مهم و تهديد كننده محسوب مي گرديد.
فساد اخلاقي و اجتماعي به شكل روز افزون در جامعه رواج مي يافت. در كوتاه سخن مي توان گفت ايران در دوران قبل از انقلاب اسلامي به ويژه دهه پاياني حكومت شاهنشاهي با بحران هويت اجتماعي مواجه بود.
انقلاب اسلامي كه با حضور تمام اقشار جامعه، اتكاء به آموزه هاي دين مبين اسلامي و رهبري خردمندانه امام خميني به پيروزي رسيد تحولي بزرگ در بنيان هاي اجتماعي جامعه ايران پديد آورد.
فاصله هاي كاذب طبقاتي از ميان رفت و بازگشت به هويت اصيل ديني و ملي، به عنوان آرمان بزرگ اجتماعي انقلابيون در دستور كار قرار گرفت. از ميان رفتن ناهنجاري هاي اخلاقي، حضور اقشار مختلف مردم در سازندگي و عمران كشور به ويژه بخش هاي محروم، كاستن از فاصله عميق سطح زندگي شهرها و روستاها، نهضت سواد آموزي و ريشه كن كردن تدريجي بيسوادي در كشور، ارتقاء وضعيت بهداشتي جامعه، مبارزه ثمر بخش با فقر و اختلاف طبقاتي و... ازجمله دستاوردهاي انقلاب در ابعاد اجتماعي محسوب مي گردد.